Mədə-bağırsaq qanaxması

Mədə-bağırsaq qanaxması nədir?

Gastrointestinal qanaxma yəni mədə-bağırsaq qanaxması yemək borusu, mədə, nazik bağırsaqlar, kolon (yoğun bağırsaq), düz bağırsaq və anus daxil olmaqla mədə-bağırsaq sistemində baş verən qanaxmalardır. Yuxarı və aşağı gastrointestinal qanaxmaları mədə-bağırsaq traktı qanaxmalarının ümumi olaraq bölündüyü iki əsas kateqoriyadır. Qida borusu, mədə və nazik bağırsağın bir hissəsi yuxarı mədə-bağırsaq traktını təşkil edir; kolon, düz bağırsaq və anus aşağı mədə-bağırsaq traktını təşkil edir.

Qanaxma az miqdarda olduqda nəcisdə və ya qusuntuda nəzərə çarpmaya bilər. İtirilmiş qanın həcmindən və qanaxmaya səbəb olan xəstəlikdən asılı olaraq, gastrointestinal qanaxmalar təhlükəli ola və ya çox da ciddi olmaya bilər. Kiçik və davamlı qanaxma, zamanla əhəmiyyətli qan itkisinə səbəb ola bilər.

Risk faktorları və səbəbləri

Mədə-bağırsaq qanaxmasına səbəb ola biləcək risk faktorlarına aşağıdakılar daxildir:

• Xroniki qusma
• Alkoqolizm
• Aşağıdakı dərmanlar
  • Qeyri-steroid antiinflamatuar dərmanlar (NSAİİ); tez-tez istifadə olunan NSAİİlər daxildir
  • Aspirin
  • İbuprofen (Advil)
  • Naproksen (Aleve)
  • Antikoaqulyantlar
• Mədə-bağırsaq əməliyyatı

Kiçik qanaxmaların səbəbləri bunlardır:

• Hemoroid
• Anal çatlar

Daha ciddi qanaxmaların səbəbləri bunlardır:

• Xoralar
• Xərçəng (mədə-bağırsaq traktının istənilən yerində)
• Poliplər
• Mədə-bağırsaq traktının iltihabı (yəni ezofagit, qastrit, kolit)
• Qaraciyərin zədələnməsindən qaynaqlanan varikoz qanaxması
• İltihabi bağırsaq xəstəliyi
  • Kron xəstəliyi
  • Xoralı kolit
• Angiodisplaziya
• Divertikuloz
• Meckel’s divertikulumu
• Mallory-Weiss sindromu (yemək borusu və ya mədənin yuxarı hissəsində selikli qişanın cırılması)
• Travma

Simptomlar

Mədə-bağırsaq traktı qanaxmasının yeri və mənbəyi simptomlara təsir edir. Laboratoriya testləri kiçik mədə-bağırsaq qanaxmalarını təyin etməyin yeganə yoludur. Əlamətlərə daxildir:

• Tualet kağızı üzərində qan
• Qırmızı, qanlı nəcis
• Qara və ya qatranlı nəcis
• Qırmızı, qanlı qusma
• Bişirilmiş qəhvə qalığına bənzəyən qusma

Digər simptomlara daxildir

• Çəki itirmək
• Qarın krampları
• Dehidrasiya
• Hərarət
• Anemiya
• Aşağı qan təzyiqi
• Ürək getməsi

Qaraciyərin zədələnməsi halında sarılıq və ya dərinin saralması kimi digər simptomlar da görülə bilər.

Diaqnoz

Qanaxmanın mənşəyini və mənbəyini müəyyən etmək üçün aşağıdakı testlər aparıla bilər:

• Endoskopiya (mədə-bağırsaq traktının içərisinə baxmaq üçün kameralı prosedur); bir alt növü kolonoskopiyadır
• Angioqrafiya (qan damarlarını görmək üçün kontrast maddə ilə rentgenoqrafiya)
• Ultrasəs
• KT
• MRT
• Tam qan sayımı
• Hemoqlobin səviyyələri
• Elektrolit səviyyələri
• Qanın laxtalanma testləri

Müalicələr

Mədə-bağırsaq qanaxmalarını müalicə etməyin bir çox yolu var. İnvaziv radioloq X-ray rəhbərliyi altında bir sıra tel və borulardan istifadə edərək əvvəlcə bud arteriyası vasitəsilə qasıqda damar girişini əldə etdikdən sonra zədələnmiş nahiyəyə yönəlir. Hazırda qanaxmanı dayandırmaq üçün müxtəlif üsullardan istifadə edilir. Bir arteriyanı tıxamaq üçün ona kiçik hissəciklər və ya tel spirallar daxil edilə bilər. Başqa bir yanaşma, qanaxmanı dayandırmaq üçün qanayan damara birbaşa dərman yeritməkdir. Bu dərmanlar damarları sıxılmağa məcbur edir. Nadir hallarda qanaxma yerinin divarına stent qoyulur. Ətraflı məlumat üçün embolizasiya və stent graft yerləşdirmə bölmələrimizə baş çəkə bilərsiniz.